Vluchten

Bovenstaande foto komt uit een boek over de Stasi dat onlangs verscheen. Het is een foto van een echtpaar dat op deze manier uit Oost-Duitsland probeerde te vluchten. Ze werden gepakt en moesten voor de Stasifotograaf laten zien hoe ze zich in de krappe kofferbak van een auto hadden verstopt.
Ik weet niet hoe het met ze is afgelopen, maar ik hoop dat ze het uiteindelijk hebben overleefd en dat ze nu ergens samen gelukkig zijn.

Ik vind het, ondanks de wrange geschiedenis, een mooie foto. Zoals ze daar liggen en elkaar omhelzen. Ze gaan bijna op in elkaar. Zij houdt hem vast bij zijn gezicht, hij houdt haar vast bij haar arm. Hun hoofden dicht tegen elkaar. Zo probeerden ze samen te ontkomen. Liefde heet zoiets. Ze moesten het nog één keer laten zien, voor de Stasifotograaf, en waarschijnlijk was de omhelzing inniger dan ooit. Ontroerend mooi deze foto.

De tuin van Mr et Mme Adrien (1910)

Een tuin uit 1910, gevonden op internet. Het enige wat over de foto's bekend is is dat het de tuin van 'Mr en Mme Adrien' is. Waar zouden de foto's zijn genomen? In Parijs? Of in een andere Franse stad? Of is het echtpaar misschien Engels? Die laatste mogelijkheid is onwaarschijnlijk, aangezien 'Mme' alleen in het Frans als afkorting wordt gebruikt.
De foto is vermoedelijk aan het einde van de winter gemaakt. De bomen zijn kaal, de lucht grijs. Blaadjes zijn niet meer te zien: als het herfst was geweest had de grond er vol mee gelegen.
Mr Adrien zit op een metalen terrasstoel en leest een boek. Bolhoed op, netjes in pak.
Op de andere foto zien we Mme Adrien. Zij kijkt in tegenstelling tot haar man recht in de lens. Haar haak- of breiwerk (of is het een krant?) rust op haar schoot.
Zou het echtpaar maar één terrasstoel hebben? Of hebben ze de tweede voor de foto netjes buiten beeld gezet? Samen op de foto ging niet, een derde persoon die de foto had kunnen nemen ontbrak en 'de zelfontspanner' was nog niet uitgevonden.

Een plek waar de tijd heeft stilgestaan

Ergens in het 9e arrondissement van Parijs ligt het appartement van Madame Marthe de Florian. De actrice vluchtte in 1942 uit Parijs en vestigde zich in  Zuid-Frankrijk. Het appartement sloot ze af en ze keerde nooit meer terug. De huur werd keurig door haar overgemaakt, haar leven lang, tot ze op 91-jarige leeftijd overleed. Kort daarna werd het appartement voor het eerst sinds 50 jaar geopend. Al die tijd was er niemand binnen geweest. Wat men aantrof was indrukwekkend: de meubels, het behang, de gordijnen, het complete interieur ademt een andere tijd uit. Er staat een opgezette struisvogel, er ligt een Mickey Mouse pop, de meubels staan er nog net zo bij als toen. In een van de kamers hangt een stuk behang los maar voor de rest is de plek goed geconserveerd.

Dit is een unieke plek, ik denk dat er vrijwel geen andere plek op de wereld is waar de tijd zo onaangeroerd is gebleven. Alsof je een paar stappen achteruit doet in de geschiedenis. Een geschiedenis die tastbaar wordt en waarvan de sfeer voelbaar is. Er liggen papieren, boeken, er staan vazen en door de hele woning staan op de vloer schilderijen. Op een van de schilderijen staat Madame de Florian zelf. Het werd geschilderd door Giovanni Boldini, Marthe de Florian was zijn muze. Het doek werd na de ontdekking geveild voor 2 miljoen euro.
De deuren van het appartement zijn weer gesloten, de plek is niet toegankelijk voor publiek. Jammer, want ik had er graag rond willen lopen.

Madame Florian

Eerste 'selfie' ooit

Selfie is gekozen tot Brits woord van het jaar. Een selfie is een zelfportret, meestal gemaakt met een smartphone. De allereerste selfie ooit, werd gemaakt in 1839 door Robert Cornelius in Philadelphia. Een zelfportret vastgelegd met een Daguerrotype, de voorloper van het fototoestel. Het is een bijzonder portret dat verrassend eigentijds aandoet. Alsof er een vintage-Photoshop filter op een hedendaagse foto is toegepast. Robert Cornelius heeft zijn armen over elkaar geslagen en kijkt een beetje weg van de lens, met een nogal afwerende blik. Alsof hij de camera niet helemaal vertrouwt. Het eerste gefotografeerde zelfportret heeft een Nederlands tintje, want Robert Cornelius was zoon van een Nederlandse immigrant. Er bestaan nog meer portretten van Robert Cornelius. Op de foto's is hij ouder geworden, maar nog steeds herkenbaar.

• Zie ook Vine, avant la lettre

Vine, avant la lettre

Het eerste filmpje ooit. Bijzonder om deze mensen uit 1888 te zien. Waarschijnlijk wisten ze dat hun bewegingen werden vastgelegd, maar een voorstelling konden zij zich er niet van maken, want film bestond nog niet. Ze besloten om een klein dansje te maken. De twee vrouwen wiebelen een beetje heen en weer. De mannen komen het meest in beweging. Vooral de oudere man achter in beeld is grappig om naar te kijken, hij maakt een vrolijk rondje. De hele voorstelling maakt een lollige indruk. Ik kan er vaak naar kijken. Want het is bijzonder om te zien hoeveel er in een filmpje van maar twee seconden kan worden overgebracht: een tijd, geschiedenis, vriendschap, plezier. Het lijkt wel een vine-filmpje avant la lettre.

Van oude menschen, portretten van Amerikaanse eeuwelingen

Foto's van de oudste mensen uit de tijd dat de fotografie nog maar net was uitgevonden. Amerikanen, geboren in de jaren veertig van de zeventiende eeuw. Dik in de 90 en 100 toen ze werden geportretteerd. De drie mannen vochten mee in de Amerikaanse burgeroorlog (1775-1783) en moeten de inauguratie van George Washington (1789) als eerste president van de Verenigde Staten bewust hebben meegemaakt. Veertig en vijftig waren ze toen Mozart en Beethoven nog leefden, hoewel ze waarschijnlijk nooit een noot van hun muziek hebben gehoord want de grammofoonplaat moest nog worden uitgevonden. Bijzonder om deze vier zoveel eeuwen later in de ogen te kijken.

Van boven naar beneden:
Baltus Stone (1747-1846)
Dr. Ezra Green (1746-1847)
Hannah Stilley Gorby (1746-1840/50?)
Conrad Heyer (1749-1856)

Via Laurens Bontes op Facebook

Jo Hedwig Teeuwisse

Jo Hedwig is fulltime jaren dertig. Ze leidt een leven alsof ze in het interbellum leeft. Haar kleding, haar meubels, de complete inrichting van haar huis, alles komt uit die tijd. Een pak melk uit de supermarkt giet ze thuis over in een glazen fles om zoveel mogelijk het gevoel van toen te krijgen.

Zo'n leven is een statement. Een stil protest tegen de huidige tijd. Want toen waren mensen beleefd, droegen andere kleding, waren meubels nog geen design, en werd er 's avonds nog een spelletje gespeeld. Techniek was nog niet zo prominent aanwezig in het dagelijks leven als nu. Een tv zul je bij Jo Hedwig dus niet aantreffen. Wel een computer, maar die is ergens weggemoffeld en wordt uitsluitend gebruikt* om te speuren naar autentieke kleding en andere interbellum spulletjes.

Ik bewonder zo'n levensproject. Ik vind het dapper om zo door het leven te gaan. Want vergis je niet, Jo Hedwig ziet er niet alleen binnenshuis zo uit, maar ook buiten op straat en in de tram. En wat sommige onderdelen betreft vind ik het ook wel aantrekkelijk. Zo'n leven heeft iets knus, iets veiligs. Het is een poging om je te ontrekken aan de lawaaiige hectiek en snelheid van tegenwoordig. Eigenlijk wel bizar, want juist in de jaren dertig ontstond het idee voor de grootste misdaad ever, dus zo vreedzaam was die tijd niet.

Jo Hedwig is niet de enige. Andere jaren dertig liefhebbers hebben zich verenigd in Club Interbellum. Ze spreken regelmatig af, geven soms een feestje, of maken een uitstapje.

* En voor social media, dat dan weer wel ;), want Jo Hedwig Teeuwisse heeft een Facebookpagina en ze zit op twitter.

Club Interbellum:

40 jaar eenzaamheid: het leven van de familie Lykov

Onvoorstelbaar verhaal uit The Smithsonian over een Russische familie die 40 jaar lang in afzondering leefde in een Siberisch berggebied. Op de vlucht voor vervolging - de familie behoorde tot een Russisch orthodoxe sekte - trokken ze in 1936 het dichtbeboste gebied in. 150 mijl verwijderd van de bewoonde wereld bouwden ze een hutje, waar de familie (vader, moeder, twee zoons en twee dochters) 40 jaar bleven voordat ze in 1978 werden ontdekt door een groepje geologen. Er werd voorzichtig contact gelegd, waardoor hun levensverhaal langzaam kon worden opgetekend. En dat is een verhaal vol ontberingen, a struggle for life. Een zwaar leven dus, dat zal niemand verbazen, maar ook een leven waar een aantrekkelijke kant aan zit. Want zo ver van de bewoonde wereld, waren ze ook veilig en bood de plek bescherming tegen de boze buitenwereld. De Tweede Wereldoorlog bijvoorbeeld was geheel aan de familie voorbijgegaan!
Ook anno nu denk ik dat veel mensen graag voor zo'n leven zouden kiezen. Daar hoeft niet persé een streng geloof aan ten grondslag liggen, maar zou ook een afkeer kunnen zijn van de Westerse consumptiemaatschappij. De foto van de twee broers, met baarden en mutsen op, doen me dan ook denken aan de neo-hippie-look van nu. Een beetje Occupy-achtige types die - gezond levend - als nomaden rondtrekken en zich zo onttrekken aan het leven van 9 tot 5.

Met de Russische familie liep het uiteindelijk slecht af. Drie van de zes familieleden stierven een paar jaar na hun ontdekking. De bewoonde wereld hebben ze nooit meer terug gezien. Agafia, de jongste dochter van de familie, bleef uiteindelijk alleen achter. Alleen op de plek waar ze was opgegroeid met haar familie. Eenzaam, maar misschien toch gelukkig.

Een geoloog bij het afscheid:
I looked back to wave at Agafia. She was standing by the river break like a statue. She wasn't crying. She nodded: 'Go on, go on.' We went another kilometer and I looked back. She was still standing there.

Een Russische geologe samen met drie leven van de familie

De broers Dimitri en Savin

Agafia en Natalia

• Het complete artikel op de site van The Smithsonian
• Korte Russische documentaire over de familie

Snapshot van een gedachte

Op de site Dear Photograph staat een kleine verzameling oude foto's die opnieuw op dezelfde plek zijn genomen. De foto's zijn niet exact hetzelfde. Op de nieuwe foto houdt een hand het 'oude' plaatje voor de lens, zodat de omgeving van nu er ruimer en als een soort passe-partout omheen valt.
De begeleidende teksten zijn soms een beetje melig. Wat ik jammer vind. Want eigenlijk is het een gevoelig, melancholisch en nostalgisch project. Omdat een gebeurtenis die ooit de moeite waard was om te fotograferen wordt herbeleeft op exact dezelfde plek, zonder dat alle personen van toen aanwezig zijn.

Ik vind dat herkenbaar. Want persoonlijk heb ik veel met plekken waar ik ooit samen met iemand een bijzonder moment beleefde. Helaas heb ik zelden zo'n moment met een camera vastgelegd. Maar in mijn hoofd zitten de plaatjes van die gebeurtenissen wel. Ze komen ongewild bij me op, als ik door de stad fiets bijvoorbeeld en weer langs zo'n plek kom: hier dronk ik met haar koffie, hier zaten we op een zomernacht urenlang op de stoep met elkaar te praten, of hier namen we afscheid en hebben we elkaar nooit meer teruggezien.

Die plekken waar al die gebeurtenissen hebben plaatsgevonden zijn voor mij een beetje heilig. Alsof er een verband bestaat tussen de unieke gebeurtenis en de grond of de omgeving waarin die plaatsvond. En daarom zijn de foto's op Dear Photograph een vrijwel perfecte weergave van wat er soms in mijn hoofd gebeurt. Het zijn een soort snapshots van mijn gedachten.

• Dear Photograph

Via: @Touaregtweet

Een kleine geschiedenis van Zeppelins boven Amsterdam

Collectie foto's van Zeppelins boven Amsterdam, geplukt van internet. Mooi om te zien hoe op sommige plaatjes mensen gebiologeerd naar de grote luchtsigaar kijken. Toen waren ze onder de indruk van de techniek en dachten ze dat ze de toekomst voorbij zagen vliegen. Nu weten wij dat dat niet zo was en dat de grote luchtschepen alweer snel uit de lucht waren verdwenen.
Alle foto's zijn van de Graf Zeppelin, die op 13 oktober 1929 over Amsterdam vloog.

Tip voor alle mede-Zepelinlovers: a.s. dinsdag is in Het uur van de wolf de film Farewell te zien.

De Graf Zeppelin boven het Paleis op de Dam in 1929

Foto van de Dam genomen vanuit de Zeppelin

Multi talent: Francois Racine de Monville (1734-1797)

Altijd al jaloers geweest op mensen met een multi-talent: mensen die op verschillende en soms uiteenlopende terreinen uitblinken en net iets beter zijn dan de rest. Creatieve types die geweldig kunnen schilderen en 'tussendoor' ook nog een prachtig boek schrijven bijvoorbeeld.

Francois Racine de Monville was zo iemand. Maar eigenlijk doe je hem met de titel multi-talent tekort, want de in 1734 in Parijs geboren aristocraat was een alleskunner. Francois was goed in schermen, handbal! (nooit geweten dat dat toen al bestond) en boogschieten. Op creatief gebied componeerde, zong en speelde hij fluit en harp als de beste. Verder was hij architect van twee gebouwen in Parijs en ook nog 's uitvinder van de Franse centrale verwarming.
Maar het beroemdst is de Monville geworden om de door hem ontworpen tuin, 'Le Désert de Retz' in de buurt van Chambourcy in het noorden van Frankrijk.

Bij een tuin denken wij aan een klein stukje grond waar je met moeite je auto kunt parkeren. Maar in de tijd van Lodewijk de 14e was dat anders, want een beetje aristocraat had toch al gauw een paar honderd meter rond zijn optrekje tot zijn beschikking. Zo ook Francois de Monville. Op het uitgestrekte terrein staan verschillende gebouwen in uiteenlopende architectonische stijlen van all over the world. Er staat een kleine pyramide, een tombe, een theater en een Gothisch gebouw. Allemaal ontworpen door Monsieur Monville himself.

Het mooiste bouwwerk in de tuin vind ik 'La Colonne Détruite', maar dan wel de versie die te zien is op oude zwart-wit foto's toen het was vervallen tot een ruïne en nog niet was gerestaureerd. (zie foto boven).

Later is het - helaas - 'opgeknapt'. En daarmee is de uitstraling van het pilaarvormige gebouw er niet op vooruitgegaan want het herstel is naar mijn mening wel erg clean uitgevoerd. Jammer. Nee, als ik mag kiezen, doet u mij die ruïne dan maar.

Desondanks zou ik 'Le Desert de Retz' graag eens bezoeken en en een wandeling langs de verschillende gebouwen willen maken. Het is een plek die ik heb toegevoegd aan mijn steeds langer wordende lijstje 'see before you die'.

Met de Monville zelf liep het helaas niet goed af. Hij eindigde berooid en werd tijdens de Franse Revolutie door een tribunaal ter dood veroordeeld. Een tragisch eind voor zo'n veelzijdig en fantasierijke man.

• Homepage Le Desert de Retz

Een laatste groet

Funeral Train is een fotoserie van Magnumfotograaf Paul Fusco. De serie is te zien in uitvaartmuseum 'Tot zover' (ja dat bestaat ook!) in Amsterdam.
De funeral train bracht het lichaam van de vermoordde Robert Kennedy van New York naar Washington. Langs het spoor brachten mensen een laatste groet. Ontroerende foto's. Vooral die van een complete familie die van jong naar oud naast het spoor staat opgesteld. Hulpeloos verdriet voor iemand die ze niet persoonlijk hebben gekend, maar op wie ze hun hoop hadden gevestigd.

• Funeral train, met o.a. een interview met Paul Fusco
• Site 'Tot zover' van het Nederlands Uitvaart Museum

Een echte Napoleon aan de muur...

Gallerie Rendell in New York verkoopt handschriften van bekende wereldburgers. De wanden hangen vol met gesigneerde foto's en ingelijste brieven van vips from the past en the present. Elvis, Darwin, Dali, Rousseau en Beethoven - om maar een paar namen te noemen - ze zijn allemaal aanwezig. Leuk voor iemand als ik, die het fascinerend vind om te staren naar een tastbaar overblijfsel van een bijzonder en invloedrijk leven. Want hier heeft de hand van Napoleon het papier geraakt, over deze brief heeft David Livingstone zich gebogen. Ze hebben naar het papier gekeken, net als ik nu doe. Alsof ik een achterwaardse sprong in de tijd maak, zo'n gevoel krijg ik daarbij.
Hoeveel kost dat nou? Hmm, met een paar honderd dollar ben je er niet, want voor een beetje 'personality' betaal je al gauw duizenden dollars. Wishfull thinking: 'een echte Napoleon' aan de muur... (à tienduizend dollar).

Kenneth W. Rendell Gallery

Rick Prelinger: Lost Landscapes of San Francisco

Mooi filmpje van een straat in San Francisco anno 1905. Wat opvalt is het chaotische verkeer: paard en wagen en auto's rijden vlak voor de camera langs, een man rent het hele filmpje met de camera mee.

Raar idee dat van alle mensen die we in beeld zien waarschijnlijk niemand meer in leven is. Hier lijken ze nog aanwezig, want we zien ze lopen, rennen, bewegen. Alsof niet zij maar wij even in hun tijd worden verplaatst en niet andersom. Het is niet gespeeld wat we zien, het is geen slapstick maar werkelijkheid. Iemand zwaait naar ons, sommigen kijken naar de camera, recht in ons gezicht. En dat maakt het filmpje zo echt, en dat we ons verplaatst voelen als we er naar kijken, terug in de tijd.

• Rick Prelinger: Lost Landscapes of San Francisco

Farewell

Een beetje zeppelinliefhebber mag de documentaire Farewell natuurlijk niet missen. Farewell is een aaneenschakeling van achter elkaar geplakte historische beelden van het tot de verbeelding sprekende luchtschip. In de film zit ook een waargebeurde love story verweven, nl. die tussen Lady Hay en een andere passagier Karl Von Wiegand. De twee ontmoetten elkaar tijdens de reis om de wereld met de Graf Zeppelin in 1929. 't Was een geheime liefde want Von Wiegand was als getrouwd man niet beschikbaar. Vreemdgaan in een zeppelin zullen we maar zeggen, weer 's wat anders dan het uitgekauwde cliché van sex in een vliegtuig.

Ben benieuwd, verheug me al op de beelden van traag door de lucht vliegende zeppelins boven wereldsteden en boven zee, van dinerende passagiers en enthousiaste menigten die naar de grote luchtsigaar wuiven. De documentaire draait op het IDFA, en vanaf 4 maart 2010 in de bioscoop.

• Weblogamorf: De grote sympathieke luchtsigaar

Robert McNamara

Deze week overleed Robert McNamara, oud minister van defensie van de VS en architect van de Vietnamoorlog.
Twee herinneringen aan die oorlog: Een poster in de gang van mijn ouderlijk huis met daarop de beroemde foto van het vluchtende naakte meisje dat gewond is geraakt na een Amerikaans napalmbombardement. De protestposter was volgens mij afkomstig van het Vietnamcomite.

Een andere herinnering: helicopters van het Amerikaanse leger die van vliegdekschepen in zee werden geduwd. Ze namen teveel ruimte in. De beelden illustreren niet alleen een nederlaag maar nog meer: een vernedering. Ik was te jong om het te begrijpen maar vond de chaos vreemd en indrukwekkend. Ze zijn daarom waarschijnlijk ergens in mijn geheugen opgeslagen en weer - na het lezen van het overlijden van McNamara - tevoorschijn gekomen. Op YouTube heb ik ze net teruggezien.

Nog meer op YouTube: de chaos na de val van Saigon op 30 april 1975. Ook dat weet ik me te herinneren: vluchtende Vietnamezen die via de Amerikaanse ambassade een plekje in een van de helicopters proberen te krijgen. Wanhoop, chaos en paniek na een militaire nederlaag, niet eerder in de geschiedenis zo duidelijk in beeld gebracht.

Het Londen van The Beatles

Het boek ‘Het Londen van The Beatles’ gaat over plekken in Londen waar The Beatles ooit hebben gestaan, gezeten, gelopen, gespeeld, gewoond, geslapen, gegeten en gedronken. Het is geschreven door Mark Lewisohn, Adam Smith en Piet Schreuders. Die laatste verzorgde ook de mooie vormgeving. En zoals alles waar Piet Schreuders de hand in heeft is het een zeer gedetailleerd boek geworden. Locaties waar de Fab Four zich ooit lieten fotograferen zijn opgespoord en - soms - opnieuw vanuit exact dezelfde positie als waar ooit eens de fotograaf stond vastgelegd. Vooral die foto’s zijn melancholisch; hier hebben ze ooit gestaan (gezeten, gelopen, gespeeld, gewoond, geslapen, gegeten of gedronken) en nu zijn ze er niet meer. Het zijn vaak onopvallende plekken die nu pas een soort ‘heilige’ uitstraling krijgen. 

Het boek is een aaneenschakeling van voorbije momenten, verdwenen plekken, gebouwen die zijn afgebroken, over van alles wat er ooit was en nu niet meer is.

• Bestel Het Londen van The Beatles

• Blogpost op Weblogamorf over Piet Schreuders: De afwijkende blik van Piet Schreuders