Michel Houellebecq

Apart from the psychiatrist I was seeing nobody; I was going out after nightfall to buy cigarettes and sliced bread. - Michel Houellebecq

'In het licht van wat wij weten': een selectie van weetjes en one-liners

De helft van de woorden uit 'In het licht van wat wij weten' had volgens mij weggelaten kunnen worden. Zia Haider Rahman veel tekst nodig om zijn verhaal te vertellen.
Maar ondanks al die overbodige woorden heb ik toch van sommige dingen in de roman genoten. En dat waren vooral 'de weetjes en one-liners'. Scheutjes hooggeleerde kennis die her en der over de bladzijden wordt uitgegoten. Kennis waar je verder niets aan hebt, maar die misschien van pas kan komen aan de borreltafel, of zomaar, wanneer een gesprek stilvalt of tijdens een lange autorit. Een paar van die weetjes staan hieronder (hoogstpersoonlijk door mijzelf overgetypt). Hier zijn ze, gratis en voor niets:

p. 99
Ik herinner me een mop over een wiskundige, een natuurkundige en een ingenieur die per trein door Schotland reizen. De ingenieur kijkt uit het raam en ziet iets wat zijn aandacht trekt.
Kijk, een zwart schaap! zegt hij. Zo te zien zijn de schapen in Schotland zwart.
De natuurkundige schudt zijn hoofd. Onzin, zegt hij. We kunnen hoogstens zeggen dat in Schotland sommige schapen zwart zijn.
De wiskundige kijkt zijn vrienden aan, zucht en zegt in volle ernst: het enige wat we weten is dat er in Schotland ten minste één schaap staat dat in ieder geval aan één kant zwart is.

p. 123
Ik heb gehoord dat er in alle vissersdorpen wereldwijd hetzelfde verhaaltje over dolfijnen opgeld doet. De goedaardige dolfijn welteverstaan, die een overboord geslagen schipper redt door hem met speelse duwtjes naar de kust te drijven. Maar stel jezelf de volgende vraag: stel dat het voor de dolfijn uitsluitend spel was en dat hij nooit uit was op het welzijn van de dobberende drenkeling, die arme zeeman. Wie zal het zeggen? Misschien dat er zeemannen te water zijn geraakt die meedrijvend op het getij makkelijk de kust hadden kunnen bereiken, en dat die juist door zo'n speelse dolfijn verder de zee in zijn gedreven. De enige vissers die het verhaal kunnen navertellen, zijn de vissers die het gered hebben. De rest is omgekomen in de golven. Het is een andere manier om te zeggen dat wij leven in de wereld die we herkennen en die we ons herinneren. Wetenchappers noemen dat heuristiek.

p. 147
Ik heb het over onverwachte gebeurtenissen. Dingen die we niet hebben zien aankomen. We zetten politieke lijnen uit, we doen voorspellingen over van alles en nog wat. Maar kijk naar het verleden, zelfs naar de geschreven geschiedenis. Het is toch gewoon één grote aaneenschakeling van verrassingen?
9/11? De financiële crisis?
Externe gebeurtenissen die zomaar uit de lucht kwamen vallen, zei Zafar, veranderen elk jaar, zo niet elke dag ontelbare levens. Onze keuzes worden bepaald en onze wil gebogen tussen de kaken van de gebeurtenissen die ons overvallen en verslinden.
Volgens Churchill bestaat de geschiedenis alleen maar uit een opeenvolging van het ene verdomde voorval na het andere.

p. 163
Weet je dat er geen enkel medicijn bestaat dat bij meer dan zeventig procent van de bevolking werkt?
Hoezo?
Geen enkel medicijn. In de farmaceutische industrie is een medicijn al succesvol als dat bij een veel kleiner percentage patiënten werkt. Maar je gaat een medicijn toch niet afschrijven omdat dertig procent van de bevolking niet in het patroon past?

p. 211
… Ze noemde de naam van Duchenne, een negentiende-eeuwse Franse neuroloog die bepaalde onwillekeurige gelaatsuitdrukkingen had beschreven, waaronder een stralende glimlach, ook wel bekend als de Duchenne-glimlach, die niet op commando teweeg kan worden gebracht, maar het spontane gevolg is van een gemoedstoestand. De spieren die betrokken zijn bij deze glimlach kunnen niet bewust worden aangespannen, dat gebeurt spontaan wanneer iemand echt heel blij is. Voordat ik deze actrice/regisseur kon vragen hoe ze had gehoord van deze negentiende-eeuwse Franse neuroloog, vertelde ze dat Duchennes onderzoek uitermate belangrijk was geweest voor de Russische regisseur Constantin Stanislavski, de vader van de method acting. Stanislavski hield zich bezig met de vraag hoe een acteur gevoelens kan overbrengen als de bijbehorende gezichtsuitdrukking niet bewust kan worden opgeroepen.
Toen ik Zafar een keer vroeg waarom de foto van Emily bij Penelope thuis hem zo had geschokt, antwoordde hij dat ze een Duchenne-glimlach op haar gezicht had. Zelfs kinderen die doofstom worden begoren kunnen stralend lachen, zei hij. Ik heb haar nog nooit op die manier naar mij zien lachen.

p. 218
In 1896 ontdekte Percival Lowell vanaf zijn observatorium in Arizona een patroon van geulen op het oppervlak van Venus. Het paradigma van de lijnen deed aan spaken denken, zoals die uit de naaf van een wiel steken. Lowell meende op het oppervlak 'rotsen of zand te herkennen die al een eeuwigheid aan de zon werden blootgesteld'. De spaken waren overtuigend genoeg 'om ook de sceptici te overtuigen dat het niet zomaar een illusie was'. Zijn onderzoek naar mogelijke geulen op Mars, alsmede de bevindingen, hebben de verbeeldingskracht van een hele generatie aangezwengeld. H.G. Wells citeerde Lowells werk als inspiratiebron voor The War of the Worlds.
Niettemin stond Lowell eenzaam in zijn studie van de vreemde lijnen, en mettertijd, toen de techniek van de telescopen werd verfijnd, werden zijn bevindingen verworpen. Wat had Lowell dan wel gezien? Het enigma werd een eeuw later opgelost, toen een optometrist en een amateurastronoom ontdekten dat Lowell onbewust het diafragma van zijn telescoop zo ver had dichtgedraaid, dat die het effect van een oftalmoscoop had gekregen: Lowell nam het netwerk van de bloedvaten op zijn eigen retina waar. In de veronderstelling dat de mensheid niet alleen in het universum is, had Percival Lowell in zijn eigen oog zitten staren.

p. 221
Toen James I in 1603 de troon besteeg, voerden de Britten twee vlaggen, de een met het Engelse kruis en de ander met het Schotse andreaskruis. Het was indertijd traditie om na een oorlog of veldslag de vlag van de overwinnaar te hijsen, en die van de verliezer pal eronder. Als ze bijvoorbeeld gezamenlijk van de Spanjaarden hadden gewonnen, losten ze de vlaggenkwestie op door de Britse en Schotse schepen elk met hun eigen vlag bovenaan te laten varen.
Maar waarom hangt de vlag halfstok bij een sterfgeval?
De vlag hang niet echt halverwege de stok. Er wordt bovenaan net zoveel ruimte vrijgelaten dat er een denkbeeldige vlag des doods kan hangen, de overwinnaar van alle stervelingen.

p. 412
Nowhere kun je ook lezen als now-here, en dan betekent het precies het tegenovergestelde.

p. 413
Wist je dat Poesjkin zwart, Afrikaans bloed had?
Nee, dat wist ik niet, zei ik.
Je kunt het op foto's zien. Hij was er heel erg trots op.

p. 461
… Je weet vast wat Desmond Tutu hierover zei: Toen de eerste missionarissen naar Afrika kwamen, hadden zij de Bijbel en wij het land. Ze zeiden: 'Laten we bidden.' Wij sloten onze ogen. Toen we ze weer openden, hadden wij de Bijbel en zij het land.

• Maarten 't Hart over 'In het licht van wat wij weten'.

Slotzinnen: Jonathan Coe

En zwijgend keken ze toe hoe Patrick en Sophie hand in hand onder de boog van de Brandenburger Tor door liepen en op dat ogenblik niets meer van het leven verlangden dan een kans om de fouten die hun ouders gemaakt hadden over te doen, in een wereld die nog steeds niet had besloten of zij hen zelfs maar die weelde zou gunnen.

Slotzin uit De gesloten kring

Meer slotzinnen

Ernst Hemingway

Bijzondere foto van Ernst Hemingway. Zoals hij daar staat lijkt hij helemaal niet zo imposant als altijd wordt beweert. Die korte broek lijkt wel een rokje en wat zijn z'n schoudertjes smal! Hij lijkt wel een oud dametje. Maar zonder gekheid: de oude reus leeft nog voort, zijn boeken zijn tijdloos. Krachtige zinnen die zoveel jaren nadat ze zijn opgeschreven nog steeds indruk maken. 

Hieronder een fragment uit een interview met Orson Welles die herinneringen ophaalt aan zijn 'vriend'. Beide zwaargewichten gingen (bijna) met elkaar op de vuist in een bioscoop. 

Plus nog een 'hedendaagse' monoloog van Ernst-Jan Pfauth die de boeken van Hemingway aanprijst. 

The man, the writer and his cigarette

Molnar als Bret Easton-Ellis.

Szilvia Molnar heeft zich laten fotograferen als schrijver. Haar foto's zijn imitaties van bestaande plaatjes van auteurs die met een sigaret op de foto staan. De meeste afbeeldingen komen me bekend voor, waarschijnlijk ken ik ze van de achterkantjes van omslagen. Er was me nooit iets aan opgevallen maar Molnar wel. Zij zag overeenkomsten: de sigaret tussen de vingers of in de mond, en de stoere pose. Vooral die coole blik maakt Molnar een beetje belachelijk. De halfdichtgeknepen ogen van Amis komen op de foto van Molnar quasi diepzinnig over. En dat straalt dan weer af op het origineel. Grappig om te zien hoe Molnar genadeloos het imagogordijntje opzijtrekt. Een vriendelijk plaagstootje.

Molmar als Karl Ove Knausgard:

Molmar als Martin Amis:

• Meer foto's op Flavorwire

• Szilvia Molnar op Tumblr

De literaire elf

(klik op de afbeelding voor een vergroting)

De ideale elf uit de Nederlandse literatuur. Er mag gewisseld worden en er mogen spelers aan de selectie worden toegevoegd. U mag het zeggen. Reageren kan hieronder of op twitter via: #literaireelf of @erwinreijers

Op doel
Afth. Een muur waar je moeilijk langs komt. Stilist onder de keepers.

Achterin
Gerard Reve. Mandekker pur sang. Straft zijn tegenstander.
Abdelkader Benali. Maakt de meeste meters. Meester van de lange pass.
Jan Wolkers. Rauwe speler. Schuwt de tackle niet. Trekt altijd het shirt uit als hij scoort.
Multatuli: 'Eminence grise' van het team. Alom gerespecteerd.

Middenveld
Jacob Slauerhoff: Einzelgänger van het team. Een romanticus aan de bal.
Nescio: Zet geen stap teveel. Houdt het spel kort. Zal nooit een hakballetje geven.
Simon Vestdijk: De stofzuiger van het team. Snel. Onvermoeibaar. Meeste interlands achter zijn naam.

Aanval
Arnon Grunberg: Vlijmscherpe spits. Snel. Meedogenloos afmaker. Jongste debutant in Oranje ooit.
Remco Campert: 'Een zekerheidje'. Zorgt voor poëzie op het veld.
Willem Frederik Hermans: Vlijmscherp. Rookt stiekem in de rust een sigaretje. Maakt hem liever zelf, vertrouwt geen medespeler.

De boekenkast van schrijfster Jessica Meijer

Jessica Meijer is de dochter van Ischa Meijer. Vorig jaar verscheen haar boek Een blik jodenkoeken, over de plotselinge dood van haar vader en het moeizame rouwproces dat daarop volgde. Iedereen had een mening over Ischa waardoor ze haar verdriet maar moeilijk kon uiten. Ze kreeg een eetstoornis, boulimia, die ze voor haar directe omgeving verborgen hield. Uiteindelijk is ze er weer bovenop gekomen. En nu zit ze daar met een big smile in de zon te lezen. Ischa is nog wel aanwezig. [lees meer]

Slotzinnen: Haruki Murakami

De rust daalde neer in zijn hart, en hij sloot zijn ogen en sliep in. Het laatste glimpje licht van zijn bewustzijn werd allengs kleiner, zoals de lichten van de laatste intercitytrein, die geleidelijk aan vaart maakt en zich verder van het station verwijdert tot hij verdwijnt in de duisternis van de nacht. Toen was er alleen nog het ruisen van de wind tussen witte berkenstammen.

Slotzin uit De kleurloze Tsukuru Tazaki en zijn pelgrimsjaren.

De boekenkast van columnist, journalist en schrijver Jan Blokker

Opnieuw een boekenkast uit het hiernamaals. Dit keer de kast van journalist, columnist en schrijver Jan Blokker die op 6 juli 2010 overleed. Jan Blokker stond bekend om zijn scherpe en geestige columns die vanaf 1968 verschenen in de Volkskrant. In Blokkers tijd was de krant nog een meneer, en Blokker wás die meneer, want zei je de Volkskrant dan dacht je al snel aan Jan Blokker, zo sterk was de columnist verbonden met zijn krant. Groot was dan ook de verbazing en verontwaardiging toen hij na een conflict overstapte naar de NRC. [lees meer]

Maarten 't Hart bespreekt ‘Het uitstapje naar Echo Spring’ van Olivia Laing

Het wordt langzaam lente dus heeft Maarten 't Hart zich voor zijn boekbespreking naar zijn serre verplaatst. Dit keer heeft hij het over 'Het uitstapje naar Echo Spring', een boek over schrijvers en drank. 't Hart zelf zit het liefst aan de thee.

• Meer boekbesprekingen staan op het YouTube kanaal van boekhandel De Kler

Maarten 't Hart bespreekt 'Oud worden zonder het te zijn' en 'Tumult bij de uitgang'

De vorige keer had Maarten 't Hart het over Stoner van John Williams. De enthousiaste reacties op dat boek vond hij zwaar overdreven. Dit keer 'bespreekt' 't Hart 'Oud worden zonder het te zijn' van Rudy Westendorp en 'Tumult bij de Uitgang' van Bert Keizer en wederom neemt hij geen blad voor de mond. Leuke filmpjes, maar mag de bespreking de volgende keer iets langer?

• Via het YouTubekanaal van boekhandel De Kler

De boekenkast van schrijver / filosoof Alain de Botton

Alain de Botton is een Brits schrijver en filosoof van Zwitserse afkomst. De Botton (spreek uit op z’n Engels) schrijft filosofische boeken over concrete en herkenbare onderwerpen als status, werk, reizen en architectuur. Geen zware ontoegankelijke werken, maar echte page-turners, rijk geïllustreerd met foto’s en andere plaatjes. Ideaal voor mensen als ik, die snel vastlopen in hardcore filosofie en die toch een beetje wijsbegeerte willen inhaleren om die ingedutte hersnecelletjes op te schudden. [lees meer]

Another Evening Of Dutch Poetry!

Tekening: Glen Baxter (via Laurens Bontes op Facebook)

De boekenkast van Halina Reijn

Foto uit het boek Anti Glamour van Carice van Houten en Halina Reijn. Anti Glamour gaat over alles wat de twee actrices bezighoudt: vriendschap, Amsterdam, eten, drinken, kleding, werk, mannen (gaap) en ga zo maar door. Een openhartig, mooi vormgegeven bladerboek dat een kijkje geeft in de levens van de twee hot shots van het Nederlandse witte doek. Lekker voyeuristisch, vol privékiekjes en narcistische ijdele zelfportretten, waaronder twee vrolijke selfies van de dames wijdbeens in de stoel van de huisarts (hé ze hebben dezelfde!) tijdens het maken van een uitstrijkje. (En nee mannen, de verticale glimlach van beide dames krijgen we op de foto’s niet te zien.) [lees meer]

De boekenkast van Bart Meijer

Misschien zegt de naam Bart Meijer alleen de jongste lezertjes van deze website iets. Want Bart Meijer is presentator van het jeugdprogramma Klokhuis dat dagelijks om half zeven ‘s avonds op tv wordt uitgezonden. Het programma informeert kinderen in de nieuwsgierige leeftijd van 9 tot 12 jaar over de wereld om hen heen. De meest uiteenlopende onderwerpen komen daarbij aan bod: hoe worden bruggen gebouwd, wat voor dieren leven er op de wadden, en wat gebeurt er in een paardenkliniek, om er maar een paar te noemen. Fijne afleveringen zonder valse verborgen commerciële bedoelingen – lang leve de publieke omroep! – waar ouders zelf ook nog iets van op kunnen steken. [lees verder]

De boekenkast van Ischa Meijer

‘Wat voor systeem heb je in je kast?’ ‘Er is geen verband. Dat is het systeem.’ antwoordt Ischa Meijer filosofisch op een vraag van Rik Zaal. Zaal interviewde Ischa Meijer voor Zaal over de vloer een programma dat in de jaren 90 werd uitgezonden door de lokale tv-zender AT-5. Hij bezocht Ischa Meijer samen met cameraman Frans Bromet die door het huis liep en sommige dingen tot in detail filmde waaronder de drie boekenkasten van Ischa.

Wat las Ischa Meijer? In de kasten zit geen systeem, dat klopt, maar zijn voorkeur is wel meteen zichtbaar {lees verder}

My neighbor Magritte. The surrealist next door.

Stripje getekend door Grant Snider. Op zijn site is meer geniaal werk van hem te zien. Onderstaande cartoon bijvoorbeeld: De Haruki Marakami Bingo.

(klik op de afbeelding voor een vergroting)

De boekenkast van presentator Derk Bolt

Een kijkje in de boekenkast van Derk Bolt. Aan de koffers te zien is de Spoorloos-presentator net thuisgekomen van een verre reis. Derk heeft waarschijnlijk eerst een pilsje opengetrokken. Het lege glas met bierschuimrestjes staat nog op tafel vlakbij een paar briefjes 'vreemde valuta'. De presentator is altijd on the road. Ver weg in verre landen op zoek naar ouders van geadopteerde kinderen, verdwenen vaders en moeders of andere zoekgeraakte dierbaren. Derk Bolt heeft veel vlieguren gemaakt en ontelbare hotelkamers van binnen gezien.
Wat leest iemand die veel reist? Lees meer

Slotzinnen: Jens Christian Grøndahl

Ze nam maar één foto van mij, in de kerkruïne op de Largo do Carmo. […] Ik glimlach naar haar, de onzichtbare fotograaf, maar zij heeft te veel tijd nodig gehad voor het instellen, de glimlach is verstard. Eigenlijk is er helemaal geen sprake meer van een glimlach, alleen maar van een ingespannen, sullige grimas, waardoor ik mijn eigen blik ontmoet, alsof ik dwars door haar heen kijk. Alsof ik door mezelf in de ogen te zien een leegte open, waarin zij reeds is verdwenen.

Slotzin uit 'Stilte in oktober' van Jens Christian Gröndahl

De boekenkast van Arthur Docters van Leeuwen

Arthur Docters van Leeuwen werd begin jaren 90 bekend als hoofd van de BVD (nu AIVD). In die functie gaf hij wel eens een persconferentie en kwam hij zo nu en dan op tv of haalde hij de kranten. Hij deed het goed en werd gepromoveerd tot hoogste baas van het Openbaar Ministerie. Na een knallende ruzie met de toenmalige minister van Justitie  Winnie Sorgdrager, werd het aandoenlijke D66 dikkertje de laan uitgestuurd. Docters van Leeuwen kreeg een andere baan en verdween uit het nieuws.  lees meer